Wat is een burgerberaad?

Een burgerberaad is een proces waarin burgers de overheid helpen om besluiten te nemen. Het is een uitbreiding van de democratie die we kennen. Het burgerberaad vervangt de gekozen politici niet. Wel zorgt het ervoor dat gewone mensen ook zeggenschap krijgen over politieke besluiten.

Of er een burgerberaad komt, en waarover, wordt vaak bepaald door de politiek. Het idee om een burgerberaad te houden kan uit de overheid zelf komen, of juist vanuit de samenleving. Het is belangrijk voor het succes van een burgerberaad dat er in de politiek en in de samenleving genoeg steun is voor het proces. Bijvoorbeeld door te zorgen dat iedereen belooft de uitkomsten serieus te nemen.  

Bekijk in 3 minuten wat een burgerberaad is.

Wie doen mee?

Voor een goed burgerberaad is het belangrijk dat de mensen die meedoen samen een soort dwarsdoorsnede zijn van de gemeenschap, bijvoorbeeld van een gemeente of een land. Daardoor kan de groep op een geloofwaardige manier namens de gemeenschap besluiten nemen.  

Loting zorgt ervoor dat de deelnemers een goede afspiegeling zijn van de hele gemeenschap. Zo worden in sommige landen ook jury’s in de rechtbank samengesteld. Iedere burger heeft evenveel kans om te worden ingeloot. De organisatie van het burgerberaad kan extra stappen zetten om voor genoeg diversiteit te zorgen, bijvoorbeeld een loting in twee ronden of het aanbieden van een vergoeding aan deelnemers.

De burgers die zijn ingeloot vormen samen het burgerberaad. Soms gaat het om 50 mensen, soms om 500. Het aantal hangt af van de grootte van de gemeenschap en de methode van het burgerberaad. Er zijn ook burgerberaden waaraan behalve ingelote burgers nog mensen uit andere groepen meedoen, bijvoorbeeld mensen die vanuit de overheid of vanuit werkgevers deelnemen.

Kennis vergaren

De deelnemers aan het burgerberaad gaan samen aan de slag met een vraag, bijvoorbeeld: ‘Welke besluiten moeten regering en parlement nemen om de klimaatcrisis en de bredere ecologische crisis op te lossen?’

De deelnemers spreken niet alleen met elkaar, maar ook met mensen van ‘buiten’ het burgerberaad. Ze krijgen de tijd om zich te laten informeren door mensen die kennis hebben van het onderwerp. Dat kunnen wetenschappers zijn, mensen die een belang vertegenwoordigen, of mensen die persoonlijke ervaring hebben met het onderwerp. De organisator en begeleiders helpen om ervoor te zorgen dat deelnemers betrouwbare informatie krijgen en dat verschillende perspectieven op het onderwerp naar voren komen. De informatie wordt ook gepubliceerd, zodat iedereen het kan zien.

Overleggen

Om samen tot antwoorden op de vraag te komen, gaan de deelnemers van het burgerberaad met elkaar in dialoog. Elke deelnemer komt aan het woord. Naar iedereen wordt geluisterd. Het gaat erom dat deelnemers elkaars vragen, zorgen en standpunten begrijpen en respecteren. Een onpartijdige begeleider helpt de deelnemers om duidelijk te maken wat ze als groep belangrijk vinden, en waar ze het over eens zijn. 

Zo werken de deelnemers toe naar een gezamenlijke uitkomst. Daarvoor zijn meestal meerdere bijeenkomsten nodig. Vaak duurt een burgerberaad enkele maanden. In die tijd komen de deelnemers regelmatig samen. Sommige burgerberaden bestaan uit twee of drie bijeenkomsten, andere hebben er meer dan tien. Ook de lengte van bijeenkomsten verschilt: het kan één avond per keer zijn, of een heel weekend.

In sommige burgerberaden krijgen deelnemers ook de ideeën en meningen te horen van burgers die niet aan het burgerberaad meedoen. De deelnemers beslissen dan zelf of en hoe ze die informatie meenemen in hun dialoog.

Resultaat

Vaak is de uitkomst van een burgerberaad een pakket aanbevelingen aan de politiek. Bijvoorbeeld over maatregelen om de klimaatcrisis aan te pakken. Om te zorgen dat zulke aanbevelingen echt van het burgerberaad als geheel zijn, kan erover worden gestemd. Het burgerberaad kan zelf afspreken hoeveel stemmen er nodig zijn om een aanbeveling over te nemen, bijvoorbeeld minstens de helft van de stemmen of minstens tweederde. De resultaten van de stemmingen worden opgenomen in het rapport met de aanbevelingen van het burgerberaad.

Als het burgerberaad klaar is met de dialoog en de stemming, dan worden de aanbevelingen aan de politiek en de samenleving aangeboden. Het burgerberaad vraagt aan de politiek om de aanbevelingen uit te voeren.

De uitkomsten van het burgerberaad worden gepubliceerd. Om te zorgen dat er ook impact is, dat er iets gebeurt met de uitkomsten, moet de politiek na korte tijd met een reactie komen op de aanbevelingen. Het liefst in een goed leesbaar document dat alle aanbevelingen bespreekt. Daarna kan het gesprek verdergaan tussen de politiek en (een afvaardiging van) het burgerberaad. Zo worden er uiteindelijk democratische besluiten genomen die door een mix van gelote burgers zijn bedacht en goedgekeurd. 

 

Waarom een burgerberaad?

  • Polarisatie: groepen in de samenleving dreigen zo ver uit elkaar te groeien dat ze niet meer naar elkaar kunnen luisteren, en niet meer samen tot oplossingen willen komen.
  • Korte termijnbeleid: Politici nemen geen moeilijke beslissingen omdat ze dan mogelijk niet herkozen zullen worden. Het klimaatbeleid is daarom ontoereikend, want dat heeft een langer termijnbeleid nodig.
  • Minder vertrouwen in de politiek: Veel burgers
    voelen zich niet gehoord en denken dat hun stem
    weinig invloed heeft. De recente toeslagenaffaire
    laat dat zien. Burgers moeten vechten met de overheid in plaats van dat de overheid dienstbaar is.
  • De politiek komt er niet uit: Economische belangen lijken meer aandacht van de staat te krijgen dan bijvoorbeeld de zorg, het onderwijs en het milieu die alleen geld lijken te kosten.
  • Invloed van lobby groepen: Grote bedrijven kunnen veel invloed hebben op politieke besluitvorming. Er is weinig transparantie rond politiek lobbyen. Motieven en belangen van lobbygroepen zijn daardoor onduidelijk. Een lobbygroep zou de democratie moeten versterken, maar kan door de macht van het grote geld dat erachter zit een bedreiging voor de democratie zijn.
Waarom een burgerberaad?

Burgers besluiten … dus wat is het niet?

Bij een burgerberaad besluiten burgers namens zichzelf, en met elkaar. Het burgerberaad staat dus boven de partijen en is a-politiek. Het is wel een (zwaar) politiek middel voor lange termijn problemen wanneer politieke partijen niet tot doelmatige lange termijn besluiten kunnen komen.

Het burgerberaad staat naast andere vormen van democratie en burgerparticipatie die we al hebben, zoals inspraakavonden en bezwaar maken. Daarin kun je niet besluiten, maar slechts je mening geven of meedenken over beleid of wijze van uitvoering. Bij het burgerberaad zegt de politiek vooraf toe om de uitkomst serieus te nemen en/of deze over te nemen. Zij toetst de uitkomst ook aan de (grond)wetten en stelt indien nodig nieuwe wetgeving voor.

Het is mogelijk om na de besluitvorming in de politiek de aanbevelingen aan de bevolking voor te leggen in een referendum (ja/nee) of een preferendum (volgorde aanbrengen in opties).

Zo houden we elkaar in balans.

De politiek: dat zijn wij!

De politiek kan niet goed functioneren zonder betrokken burgers. Burgers lopen soms voor op de politiek. Ze verlangen urgente, verdergaande besluiten rond de grote kwesties van deze tijd.

Het burgerberaad maakt het mogelijk voor burgers om verantwoordelijkheid te nemen die de politieke partijen overstijgt. Het is geen vervanging van de tweede kamer of de gemeenteraad, maar wel een waardevolle toevoeging aan onze democratie met veel positieve effecten voor de samenleving.

Partners